Wijziging van de geslachtsvermelding op de geboorteakte

Voorheen was dit een procedure die gevoerd werd voor een rechtbank van eerste aanleg, meestal met behulp van een advocaat. Er was geen wettelijke regeling voorzien, er was enkel de rechter die een vonnis probeerde te vellen op basis van precedenten.

De nieuwe wet voorziet nu in een administratieve procedure die het wijzigen van de geslachtsvermelding in de geboorteakte regelt.

Elke Belg of elke in de bevolkingsregisters ingeschreven vreemdeling, kan van de wet gebruik maken. Om in aanmerking te komen moet men:

1. “De voortdurende en onomkeerbare innerlijke overtuiging hebben tot het andere geslacht te behoren dan datgene dat is vermeld in de akte van geboorte”

2. Men moet bovendien “lichamelijk zodanig aan dat andere geslacht aangepast zijn als uit medisch oogpunt mogelijk en verantwoord is”

Indien dit zo is, dan kan men van die overtuiging aangifte doen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente waar men is ingeschreven in de bevolkingsregisters.

De Belg die niet is ingeschreven in de bevolkingsregisters doet aangifte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van zijn geboorteplaats. Indien hij/zij niet in België is geboren, doet hij/zij aangifte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand in Brussel. Bij de aangifte overhandigt men aan de ambtenaar van de burgerlijke stand:

een verklaring van de psychiater en de chirurg, waaruit blijkt :

1° dat de betrokkene de voortdurende en onomkeerbare innerlijke overtuiging heeft tot het andere geslacht te behoren dan datgene dat is vermeld in de akte van geboorte;
2° dat de betrokkene een geslachtsaanpassing heeft ondergaan die hem zodanig in overeenstemming heeft gebracht met dat andere geslacht, waartoe betrokkene overtuigd is te behoren, als dit uit medisch oogpunt mogelijk en verantwoord is;
3° dat de betrokkene niet meer in staat is om overeenkomstig het vroegere geslacht kinderen te verwekken.

De wetgever stelt dat men niet meer in staat mag zijn om overeenkomstig de sekse bij geboorte kinderen te verwekken. De geest van de wet is dus dat men een geslachtsaanpassende operatie moet hebben ondergaan vooraleer in aanmerking te kunnen komen. Er wordt hierop een uitzondering voorzien, namelijk wanneer het om medische (gezondheid) redenen bijvoorbeeld niet mogelijk is om een geslachtsoperatie te ondergaan. Dit zal gestaafd moeten worden met een verklaring van de behandelende artsen.

Na deze aangifte maakt de ambtenaar een akte houdende vermelding van het nieuwe geslacht op. De akte houdende vermelding van het nieuwe geslacht heeft uitwerking vanaf haar inschrijving in het register van de akten van geboorten. Vooraleer de ambtenaar de vermelding maakt, moet hij/zij een ‘verhaaltermijn’ van 60 dagen respecteren. Binnen deze 60 dagen kunnen namelijk belanghebbenden die niet akkoord gaan met deze wijziging van geslacht, of de procureur des Konings verzet aantekenen. De ambtenaar zal ten vroegste 30 dagen na het verstrijken van deze termijn de vermelding in de geboorteakte inschrijven. Dit betekent dus dat er 90 dagen zullen voorbij gaan vooraleer de ambtenaar de wijziging zal noteren. Concreet betekent het dat er een kantmelding wordt gemaakt van het nieuwe geslacht in de geboorteakte.

Daarna dient hij/zij binnen de drie dagen de procureur des Konings bij de rechtbank van eerste aanleg te informeren over deze wijziging..

De juridische wijziging van het geslacht gaat in vanaf het moment van de inschrijving. Dit betekent dat het nieuwe geslacht geldt vanaf heden en voor de toekomst, maar niet in het verleden. Deze zogenaamde ex nunc regeling, werd gekozen om rechtsonzekerheid te voorkomen en de persoons-en familierechtelijke verhoudingen die bestaan, te behouden.

Wat het ouderschap betreft, betekent dit dus het volgende: wanneer bijv. een transseksuele vrouw vóór transitie de vader is van een kind, blijft zij ook na de transitie vader van dit kind, zelfs al is zij op dat moment juridisch vrouw.

Eens de wijziging van het geboortegeslacht werd vermeld in de geboorteakte, kunnen aanvra(a)g(st)er, met behulp van de verkregen attesten, (opnieuw) een nieuwe identiteitskaart aanvragen. De nieuwe ID-kaart wordt eveneens aangevraagd bij de burgerlijke stand van de gemeente. Deze zal voortaan niet enkel de nieuwe voornaam, maar het actuele geslacht vermelden. Er wordt ook een nieuw rijksregister nummer toegekend aangepast aan de gewijzigde sekse.

De kosten die verbonden zijn aan deze administratieve procedure, zijn ten laste van de aanvra(a)g(st)er. Hoeveel deze precies zullen bedragen is nog niet bekend. Vast staat dat het heel wat minder zal zijn dan een procedure voor een rechtbank met behulp van een advocaat.

De termijn waarop dit kan geregeld worden is dus minstens 3 maanden, plus de termijn die nodig is om een nieuw rijksregisternummer toe te kennen (ongeveer 2 maand) en een nieuw paspoort aan te maken. We komen dus al snel uit op een maand of 5.

Wat als de ambtenaar van de burgerlijke stand weigert om de wijziging van het geslacht in de geboorteakte te registeren?

Uiteindelijk dient een ambtenaar zich te baseren op de attesten van de geneesheren die een applicant bij zich heeft. Wat als zo’n ambtenaar twijfelt aan de echtheid van deze attesten, of hij/zij botweg weigert een persoon van dienst te zijn?

Ok hieraan heeft de wetgever gedacht. Om situaties als deze op te vangen, grijpt men terug naar de rechtspraak. In de wet is voorzien dat een ambtenaar die weigert de vermelding van het nieuwe geslacht te registeren in de geboorteakte, hij/zij de weigering per brief moet betekenen aan de aanvra(a)g(st)er. De ambtenaar moet de weigering duidelijk motiveren. Bovendien moet een afschrift hiervan eveneens worden gestuurd aan de procureur des Konings.

Tegen de weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand kan in beroep gegaan worden. Dit betekent dat men bij de rechtbank van eerste aanleg van het juridisch arrondissement een verzoekschrift kan indienen. Dit kan men zelf doen, of met behulp van een advocaat. Het verzoekschrift moet worden ingediend binnen de 60 dagen na de weigering door de ambtenaar van de burgerlijke stand. De voorzitter van de kamer waaraan de zaak is toebedeeld, beveelt de overlegging van het verzoekschrift aan het openbaar ministerie en wijst een rechter aan om op een bepaalde dag verslag uit te brengen. De verzoeker wordt door de griffier, bij gerechtsbrief, opgeroepen om op deze zitting te verschijnen om opheldering te geven.

Na de uitspraak van het arrest waarbij de wijziging van het geslacht in de geboorteakte wordt afgewezen, stuurt de griffier binnen een maand, bij gerechtsbrief, een uittreksel van het vonnis of arrest aan de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats van aangifte. De griffier brengt de partijen hiervan in kennis.

Indien het nieuwe geslacht door de rechtbank wél wordt toegekend, schrijft de ambtenaar van de burgerlijke stand meteen de bestaande akte houdende vermelding van het nieuwe geslacht in en schrijft hij het beschikkende gedeelte van het vonnis of het arrest over in zijn registers.

De wet voorziet ook in een overgangsmaatregel:

Elke Belg of elke in de bevolkingsregisters ingeschreven vreemdeling die vóór de inwerkingtreding van deze wet een geslachtsaanpassing heeft ondergaan, maar nog geen aanpassing van het geslacht in de geboorteakte liet uitvoeren, kan onder deze nieuwe wet aangifte doen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
Ook die mensen die momenteel nog een procedure tot wijziging van het geslacht in de geboorteakte hebben lopen voor een rechtbank, kunnen nu gebruik maken van de nieuwe wet.