Werd voorheen aangeduid als real-life test. De verwoording suggereerde teveel het afleggen van een test, het slagen voor een examen vooraleer in aanmerking te komen voor GRS (Gender Reassignment Surgery). Nu wordt er eerder gesproken over een real-life experience (RLE), om meer te benadrukken dat het gaat om het opdoen van en ondergaan van een ervaring, veeleer dan om het slagen voor een test.

Wanneer een voorlopige diagnose gesteld is en men groen licht krijgt om met hormonale behandeling te starten, begint ook deze zogenaamde ‘real-life experience’ (RLE). De rolomschakeling in het echt bij wijze van spreken. Voor zover men daarvoor al niet als iemand van het ervaren geslacht leefde natuurlijk. Er zijn immers transgendere personen die al leven als iemand van de andere sekse, nog vóór ze beslissen medische behandeling te ondergaan. Voor hen is de verplichte RLE vaak alleen nog maar een verder zetten van het leven dat ze voorheen al leidden. Bovendien wordt deze real-life fase door deze mensen meestal niet als meerwaarde gezien, wel als een onnodig rekken van de tijd in afwachting van een genitale operatie. Toch brengen de hormonale effecten ook voor deze mensen nieuwe uitdagingen mee. Zowel lichamelijk als emotioneel ondergaat men veranderingen waaraan men moet wennen. In die zin is de RLE niet zomaar een nodeloos uitstellen van een operatie, maar een periode van verandering waarin men best voldoende de tijd neemt om de veranderingen te integreren in de beleving, in het zelfbeeld en in de omgang met anderen.

De realiteit gebiedt ons evenzeer een verschil te onderkennen tussen de RLE van een transseksuele man (FtoM) en die van een transseksuele vrouw (MtoF). De transseksuele mannen hebben het vaak een stuk ‘makkelijker’ om de RLE succesvol te volbrengen. De veranderingen zijn qua presentatie niet zo groot. Qua manier van kleden verandert er voor velen meestal niets, qua genderexpressie en genderrol vaak evenmin. De grootste veranderingen komen door de hormonen en door het feit dat de ervaren genderidentiteit nu officieel bevestigd wordt. In fysisch opzicht ondergaat de transseksuele man een duidelijke vermannelijking en ook emotioneel en cognitief verandert één en ander door deze hormonen. Dit helpt hem natuurlijk om ook als man te worden aanzien. Weinigen worden na verloop van tijd nog ‘verkeerd aangesproken’. Hetgeen niet altijd het geval is voor transseksuele vrouwen.

Voor velen is de RLE het moment van ‘de eerste keer’. Het leven zit dan wel vol van momenten waarop men iets voor de eerste keer doet, toch is de RLE niet zomaar een eerste keer. Het is het begin van een verandering op zowat alle vlakken: persoonlijk, emotioneel, sociaal, relationeel, professioneel enz. Men begint immers te leven als iemand van het ervaren geslacht. De real-life fase is dan ook van groot belang voor zowel betrokkene als behandelaars/begeleiders. Voor behandelaars heeft deze real-life periode een grote diagnostische waarde. Afhankelijk van de wijze waarop een transgender persoon deze fase ervaart, aanpakt en doorstaat, zal een psychiater/psycholoog de eerder gestelde diagnose bevestigd zien of net ontkracht. Ook voor de transgendere persoon zelf is deze fase inzichtgevend. Ofwel wordt het een bevestiging dat men de juiste weg is ingeslagen, ofwel komt men tot het besef dat men zich een verkeerde voorstelling had gemaakt van een transitie. Het gebeurt niet zelden (in een kleine helft van de gevallen) dat of een behandelaar of de betrokkene zelf het behandelingsproces stopzet in deze fase.

De Standards of Care, het behandelprotocol voor geslachtstransitie, vermelden een aantal voorwaarden die moeten voldaan worden tijdens de RLE:

• Het volhouden van het full - of halftime werk;
• Het functioneren als student;
• Het functioneren in vrijwilligerswerk;
• Het combineren van de bovenstaande items;

Het bekomen van een (legale) naam die aangepast is aan de genderidentiteit

Het veranderen van de genderrol en genderpresentatie kan een belangrijke factor zijn bij werkdiscriminatie, scheiding, huwelijksproblemen en beperking of verlies van bezoekrecht van kinderen. Dit alles zijn externe realiteitskwesties waarmee men moet kunnen omgaan om succes te boeken in de nieuwe genderpresentatie (SOC).”

Deze veranderingen zijn groot. Een onbesuisde aanpak is dus niet aangewezen. Een geleidelijke aanpak des te meer. Wil men een succesvolle RLE doormaken, dan is het van belang om dit op een rustig tempo te doen. Een tempo vooral dat ook afgestemd is op de omgeving. Aanvaarding in het ervaren geslacht is immers één van de scharnierpunten van een succesvolle transitie. (zie ook ‘transitie en relationele ethiek’)

De RLE is één van de moeilijkste fases in een transitieproces. Dit geldt des te meer voor wie zich nog niet eerder als iemand van het verlangde geslacht publiekelijk outte. Zichzelf ervaren als iemand van de tegenovergestelde sekse is nog iets anders dan zich ook voordoen, gedragen en uitdrukken als iemand van dat geslacht. Zich thuis omkleden in de privé-sfeer, of omgekleed naar een zelfhulpavond stappen is nog iets anders dan in de nieuwe genderrol gaan werken, familie en vrienden bezoeken of gaan shoppen.

Zeker de aanvang van de RLE is vooral voor transseksuele vrouwen niet te onderschatten. Jezelf geloofwaardig als nieuwe vrouw uiten is moeilijk als je in fysisch opzicht nog niks veranderd bent. Hormonen brengen nog geen vervrouwelijking; epilatie van de baard is vaak nog niet gebeurd; de stem klinkt weinig vrouwelijk; met de kledingstijl is het vaak nog zoeken en ook houding, taal en présence zijn nog weinig doorleefd. Bovendien verwijzen officiële documenten nog zo goed als allemaal naar de naam en het geslacht van bij de geboorte. Het vergt dus wel wat moed en doorzettingsvermogen om die eerste fase door te komen. Zeker als je weet dat er in die aanvangsfase wel enige weerstand te verwachten valt van de omgeving. Nu wordt deze omgeving effectief geconfronteerd met de voorspelde veranderingen. Partners snappen dat het niet zomaar een bevlieging is en kunnen afhaken. ‘Doorzien’ worden op straat gebeurt wel vaker, en vervelende opmerkingen blijven niet uit. Bovendien kunnen anti-androgenen nog eens zorgen voor neveneffecten als lusteloosheid of depressieve gevoelens.

Een goede voorbereiding is dus een must. Epilatie van baard en snor vooraleer te starten met de RLE is zeker geen luxe, zelfs al levert deze epilatie op dat moment nog niet het optimale resultaat. Eventuele esthetische ingrepen (vervrouwelijking) aan het gelaat zijn, voor zij die het zich kunnen veroorloven, een meerwaarde. Ook het vooraf grondig observeren van andere (transseksuele) vrouwen kan veel helpen om een eigen kledingstijl en manier van doen te ontwikkelen. Eerste ervaringen op vlak van shoppen kunnen vaak makkelijk gebeuren via postorderbedrijven.

Openstaan voor opmerkingen over je manier van kleden, gedrag enz. werkt niet alleen bevorderlijk om de eigen présence bij te schaven, maar zorgt er ook voor dat de directe omgeving zich meer betrokken voelt. Uiteindelijk is openstaan voor alle vormen van feedback uit de omgeving alleen maar waardevol. Vaak kan dit als kwetsend worden aangevoeld, omdat de transseksuele persoon dit beschouwt als een aanval op zijn/haar integriteit. Dit geldt des te meer in deze periode van RLE, waar velen vaak enkel gefocust zijn op zichzelf en het bereiken van dat ene doel, nl. operatie. Men mag niet falen voor het examen dat RLE heet. Nochtans bevordert open communicatie het goed begrip en respect onderling, en verhoogt ze de kans op acceptatie door de omgeving.

Ook in een job of op school geldt hetzelfde principe: een goede voorbereiding is de helft van het werk. Van de ene dag op de andere en zonder enige aankondiging op het werk of de school verschijnen als iemand van de andere sekse, heeft vaak alleen maar als effect: schok en onbegrip Vooraf met de werkgever gaan spreken over de transitie, op voorhand inlichten van enkele directe collega’s en een geleidelijke metamorfose zijn aangewezen. Ook een genderpasje kan in deze overgangsperiode een hulp zijn.

Helaas zijn er ook nog steeds mensen die hun job verliezen omwille van hun outing. Uiteraard wordt een transitie nooit als reden opgegeven. Werkgevers zijn meestal niet van gisteren en zoeken dan een andere stok om mee te slaan. Los van de consequenties die het verlies van een baan met zich mee brengt, kiezen sommigen ervoor om pas een nieuwe job te zoeken eens ze alles achter de rug hebben. Zij doen dit vanuit het idee dat het te moeilijk is om een nieuwe betrekking te vinden in deze overgangsperiode, dat er teveel energie kruipt in het verduidelijking van hun situatie, of dat zij voor een welbepaalde functie nu toch eenmaal minder kans maken dan een gelijkwaardige non-transgendere kandidaat. Terecht, ook voor een werkgever is de keuze voor de hand liggend: een transgendere werknemer is een aantal maanden afwezig wegens herstel na een eventuele operatie. Bovendien kruipt ook energie in het inlichten van collega’s en hier mee omgaan op de werkvloer. Voor een nieuwe baan solliciteren lijkt dan een stuk minder complex eens je alle behandelingen achter de rug hebt en je identiteitsdocumenten zijn aangepast.

Dit klopt wel, zij het dat ook afgewezen worden bij een transitie hoort. Ervan uit- gaan dat niemand problemen heeft met een geslachtsverandering is niet realistisch. Ook leren omgaan met negatieve reacties is een proces waaruit men kan leren. Uiteindelijk dient men deze transitie enkel en alleen voor zichzelf te ondergaan, niet voor iemand anders. Het gaat erom een manier te vinden om zichzelf te kunnen zijn, niet om opnieuw te proberen voldoen aan wat anderen verwachten, of aan een stereotiep normenpatroon. Zelfacceptatie is hierin cruciaal. Accepteren dat men niet geboren is als hoe men zich altijd al beleefde is belangrijk. Eens men erin slaagt zijn/haar voorafgaand leven een plaatsje in het geheel te geven, dan is men al een heel eind. Een vorig leven proberen te vergeten of ten allen prijze vermijden dat iemand hier iets over ontdekt vraagt veel energie. Vroeg of laat raakt men hier wellicht mee in de problemen. Een geslachtstransitie aan de grote klok hangen is niet meteen wat men wil. Een angstvallig doodzwijgen van een verleden als iemand van een andere sekse ook niet. Een gulden middenweg hierin, afhankelijk van tijd en plaats des te meer.

Samenvattend: een RLE is een moeilijke, doch cruciale fase in een transitieproces. Het opdoen van ervaringen en het afwegen of men de juiste weg is ingeslagen zijn de belangrijkste aspecten hierin. Het is een fase waarin men z’n ervaren genderidentiteit bevestigd kan zien of juist niet. Het is een proces dat men best op zijn/haar eigen tempo doet met heel veel oog voor wat de omgeving aankan. Toch is het uiteindelijk een proces dat men enkel en alleen voor zichzelf moet willen ondergaan en niet voor iemand anders. Het vinden van een eigen manier van zijn staat hierin cruciaal, los van het feit of men al dan niet GRS zal ondergaan.